• header05.jpg
  • header03.jpg
  • header04.jpg
  • header09.jpg
  • header07.jpg
  • header06.jpg
  • header01.jpg

Stadsvogels en vleermuizen delen al honderden jaren hun woonruimte met mensen. Door onder meer isolatie en afdichting van gaten en kieren onder daken hebben deze dieren het moeilijk gekregen. Samen met de gemeenten Breda, Eindhoven, Helmond, ’s-Hertogenbosch en Tilburg gaan Vogelbescherming en de Zoogdiervereniging hier iets aan doen.

We willen in 2018 en 2019 zorgen voor een groot aantal nieuwe nest- en verblijfplaatsen voor vogels en vleermuizen. Dat kan bijvoorbeeld door ‘neststenen’ in te metselen, of de manier van bouwen aan te passen. Daarnaast wordt gewerkt aan het toegankelijk maken van kerktorens en -zolders.

Deze zomer en nazomer willen we in de B5-steden kerktorens en zolders bezoeken. Op deze plekken kijken we naar sporen van vleermuizen en of er mogelijkheden liggen om de kerktorens of –zolders toegankelijk(er) te maken voor vleermuizen en waar mogelijk voor vogels. Hier willen we graag lokale vrijwilligers in betrekken. Je kunt dan één of meerdere keren mee om een dag of dagdeel op de zolders te speuren naar keutels en vleermuizen en mee te denken over de vraag hoe we de zolder toegankelijker kunnen maken. Kennis van vleermuizen is niet noodzakelijk, er gaat altijd iemand mee die je er meer over kan vertellen en uitlegt waar je op moet letten. In Tilburg zijn er al een mooi aantal geïnteresseerden die het leuk lijkt om mee te gaan om de zolders te bezoeken. In vooral Helmond en Breda hopen we echter nog meer mensen te bereiken. Daarom dit oproepje: Lijkt het je leuk om in Helmond en Breda -of in de andere B5-steden Den Bosch, Eindhoven of Tilburg- kerktorens te bezoeken en ben je geïnteresseerd in vleermuizen, dan ben je van harte uitgenodigd om mee te gaan. Aanmelden kan via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Het is iedereen wel duidelijk dat het heet en droog is. Voor vleermuizen heeft dit voor- en nadelen. Tijdens het warme weer kunnen ze de hele nacht jagen en zijn er grotere prooien beschikbaar. Uitdroging ligt echter op de loer doordat ze nu niet voldoende vocht uit hun eten halen. Dan wil een vleermuis wel eens een slok water uit een beschutte waterpartij of zelfs een zwembad 'scheppen'.

Betere kwaliteit voedsel voor ouder en jong
Wie ’s avonds in de tuin zit om aan de warmte binnenshuis te ontsnappen en goed oplet, zal ook vleermuizen kunnen zien vliegen. Het aanhoudende warme weer maakt het voor vleermuizen mogelijk vanaf zonsondergang tot zonsopgang op insecten te jagen. Het warme weer zorgt er ook voor dat er meer grotere prooien zoals motten te vinden zijn. Verschillende vleermuissoorten schakelen nu over van het jagen op muggen naar het jagen op motten. Vleermuizen jagen niet de gehele nacht: voedsel in een volle maag moet eerst verteerd worden en de vrouwtjes gaan meerdere keren 'naar huis' om de jongen te zogen.

Drinkende vleermuizen
Het warme weer en het zogen van de jongen is een behoorlijke aanslag op de vochthuishouding van vleermuizen. Normaal gesproken halen 'onze' vleermuizen voldoende vocht uit hun voedsel, maar nu zij extra moeten transpireren om hun lichaam te koelen is dit vocht niet meer voldoende. Daarom zijn er nu aan het begin van de avond drinkende vleermuizen boven beschut liggende waterpartijen te zien; zelfs boven zwembaden. Aan het begin van de avond, soms al voor zonsondergang, zie je dan een enkele vleermuis laag boven het water rondjes vliegen, en af en toe met zijn bek water scheppen op eenzelfde wijze als zwaluwen dat doen.

Meer informatie over drinkende vleermuizen vindt u in deze publicatie.

Verhuizende vleermuizen
Het warme zonnige weer zorgt vooral overdag voor grotere problemen voor vleermuizen. Als een vleermuizenkolonie in een spouwmuur op het zuidwesten van een woning zit, dan kan de temperatuur in de namiddag oplopen tot boven de vijftig graden Celsius. Vaak zoeken vleermuizen dan binnendoor een koelere plek op. Ze kruipen door de spouwmuur of over de vliering/zolder naar een veel koelere noord- of westgevel. Moderne huizen en vleermuiskasten hebben deze mogelijkheid meestal niet. Soms neemt een vleermuis een verkeerde afslag en komt in een donkere kamer van het gebouw terecht.
Overdag buitenom verhuizen is voor vleermuizen een te groot risico, omdat er dan veel meer predatoren actief zijn. Het meeverhuizen van de jonge vleermuizen, die nu net nog niet zelfstandig kunnen vliegen maar wel bijna hetzelfde gewicht hebben als een volwassen vleermuis, maakt het nóg risicovoller. Als het jong toch buitenom verhuisd wordt, dan gebeurt dat nagenoeg altijd ’s nachts.
Wordt de spouw overdag toch veel te heet dan kruipen de oververhitte vleermuizen in de namiddag uit de spouwen en gaan in het daglicht aan de gevel hangen, of ze vallen uitgedroogd op de grond. 

Als u wilt weten wat u moet doen als u deze vleermuizen vindt, kijk dan op de website van de Vleermuiswerkgroep Nederland.

Tekst: Eric Janssen & Glenn Lelieveld

Je woont in Tilburg of omgeving en je zit ’s avonds in de tuin met een drankje. Opeens vliegt daar weer dat zwarte silhouet met zijn in de schemering net zichtbare acrobatische duikvluchten: een vleermuis. Misschien schrik je even, misschien bewonder je zijn vliegkunsten, misschien ben je dankbaar dat hij die avond weer honderden muggen in je tuin opeet. Maar misschien denk je ook: Wat is dat voor een diertje en welke soorten vleermuizen zitten er eigenlijk bij mij in de buurt? En wat kan ik doen voor deze mysterieuze en nuttige dieren? Lees dan vooral verder. Misschien ben je wel een toekomstige “013-vleerwilliger”


Rosse vleermuis (foto: Wesley Overman)

De gemeente Tilburg, de landelijke Zoogdiervereniging en de Zoogdierwerkgroep van de KNNV-Tilburg gaan namelijk aan de slag met het opzetten van een vrijwilligersgroep met betrekking tot vleermuizen in Tilburg. Deelnemers aan deze groep krijgen de komende jaren de kans om kennis te maken met de wereld van vleermuizen en deel te nemen aan verschillende activiteiten met betrekking tot vleermuisonderzoek en bescherming. Je hoeft daarvoor nog niks van vleermuizen te weten. Experts van de Zoogdiervereniging en de KNNV-Tilburg begeleiden je in het verwerven van de benodigde kennis en ervaring.

Eén van de beoogde activiteiten van de werkgroep is het afleggen van vleerMUS routes. Dit is een methode voor de monitoring van gewone dwergvleermuis, laatvlieger en ruige dwergvleermuis op populatieniveau in een urbane omgeving. De methode bestaat uit het afleggen van fietstransecten waarbij met een automatische batdetector (Batlogger) opnames worden gemaakt van de aanwezige vleermuizen. Uit de resulterende activiteitsmetingen kan een populatietrend worden afgeleid. Zo kan dus worden bepaalt hoe het met deze soorten in Tilburg gaat.

Daarnaast is in 2016 al een project gestart dat als doel heeft om stadsvogels en vleermuizen extra woonruimte te bieden. Door o.a. isolatie en betere afdichting van gaten en kieren onder daken hebben deze dieren het moeilijk gekregen. Dit heeft een jaar later vervolg gekregen in de gemeenten Breda, Eindhoven, Helmond, ’s-Hertogenbosch. Vogelbescherming en de Zoogdiervereniging zijn bezig om samen met de gemeentes voor meer huisvesting te zorgen. De komende tijd worden er, onder andere in Tilburg, verschillende voorzieningen ingebouwd in gebouwen. Hier liggen mooie kansen met betrekking tot monitoring van de voorzieningen. Worden deze plekken door vleermuizen ontdekt?

Een andere beoogde activiteit is het tellen van vleermuizen op zolders. Met deze methode is de trend van de zeldzame grijze grootoorvleermuis en de ingekorven vleermuis te volgen. Voor andere soorten leveren de zoldertellingen belangrijke verspreidingsgegevens op. Met extra handen en ogen kunnen er in Tilburg verschillende zolders geteld worden. Wie weet worden er op deze manier wel bijzondere verblijven van vleermuizen ontdekt.

Ben jij nieuwsgierig naar die mysterieuze rondvliegende diertjes in de schemering? Lijkt het je leuk om meer te weten te komen over vleermuizen in je woonplaats en wil je meehelpen met onderzoek aan vleermuizen in Tilburg? Kom dan op 28 juni 2018 kennismaken met Vleermuis013. Voor aanmelding en meer informatie kun je terecht bij Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

aanvulling 12-07-2018: De lezing wordt 'uitgebreid' met een 1/2uur lezing over telemetrie door Kyllian van Breemen, een collega van Jan Jeucken die dit gedeelte van het onderzoek op zich heeft genomen.
Graag zo spoedig mogelijk aanmelden (mail is voldoende) zodat we weten welke zaal van het gemeenschapshuis we kunnen bespreken!

 

Beste werkgroepleden,

Met veel trots mogen we aankondigen dat we als complete werkgroep uitgenodigd zijn voor een videolezing over laatvliegers door de enthousiaste Jan Jeucken.
Jan is al enkele jaren bezig met video-onderzoek naar Laatvliegers op de kerkzolder van de kerk te Castenray (Noord-Limburg regio Venray). Hij heeft vele beelden van het paren, geboortes en andere sociale aspecten van de laatvliegers en kan hier heel aanstekelijk en met veel humor over vertellen. Onlangs is Jan ook als toegetreden als nieuw werkgroeplid.
Afgelopen jaar op de jaarlijkse VLEN-dag heeft Jan ook een klein voorproefje gegeven van zijn bevindingen.
Daar we ter plekke gaan kijken in de piek van de kraamperiode gaan we ook livebeelden zien en kijken we natuurlijk ook bij het uitvliegen van de ca. 250 stuks laatvliegers.
Gemeenschapshuis 'De Wis' (naast kerk)
Matthiasstraat 2, 5811 AN, Castenray
Zaterdag 21 juli 2018, 19.30uur tot ca. 23.00uur 
Gratis toegang, koffie en thee (1€), Fris en Bier 2€ zijn voor eigen rekening.

Vleermuizen zijn echte liefhebbers van de zon. Niet om zelf lekker in te zonnen, maar door de warmte die ze geeft. Vorige week zagen we dat met de warme start van het voorjaar, de omgeving lekker opwarmde en er dus volop insecten rond gingen vliegen. Een perfecte tijd voor vleermuizen om aan te sterken na hun maandenlange winterrust.

Genietend van een lekkere zonnige dag, zullen de meeste mensen niet gelijk aan vleermuizen denken. Deze nachtactieve dieren zijn juist ontzettend lichtschuw: licht vormt immers een risico voor predatie door uilen en zelfs katten. Toch zijn vleermuizen echte liefhebbers van de zon vanwege alle warmte die ze geeft. Overdag warmen onze muren en daken lekker op; ’s avonds geven ze deze warmte gedoseerd weer af. De warmte zorgt enerzijds voor minder energieverlies voor de vleermuizen en anderzijds voor veel voedsel in de lucht. In tegenstelling tot vleermuizen in de tropen, zijn de Europese vleermuizen voor 100 procent insecteneters. De 18 in Nederland voorkomende vleermuissoorten hebben allemaal een iets andere leefwijze, een zogenaamde niche, om zo min mogelijk met elkaar te concurreren. Dit heeft ook invloed op hoe ze jagen en dus de locatie en wijze waarop ze vliegen.

Gewone dwergvleermuis
Zo is een aantal soorten, waaronder de zeer algemeen voorkomende gewone dwergvleermuis, gespecialiseerd op muggen en andere kleine vliegende insecten. Gewone dwergvleermuizen jagen relatief snel en wendbaar in een grillige vlucht met veel bochten en lussen, en vliegen daarbij op enige afstand (één tot acht meter) langs de vegetatie. Ze vliegen op een hoogte van gemiddeld twee tot vijf meter, maar soms op wel 15 meter. Ze jagen het liefst in de beschutting van bomen in groene bebouwde omgeving, langs kanalen, vaarten, in tuinen en parken met vijvers, tussen boomkruinen, boven open plekken in het bos, langs de bosrand (vooral oude voedselrijke loofbossen), bij straatlantaarns, in en langs lanen, bomenrijen, singels, houtwallen en holle wegen. Waterpartijen en beschutte oevers zijn favoriet als jachtgebied.

Rosse vleermuis
Een andere soort, de rosse vleermuis, jaagt meer op grote kevers en nachtvlinders, maar ook wel op kleine, in zwermen vliegende dansmuggen. De vlucht van de rosse vleermuis doet enigszins denken aan die van de gierzwaluw: hoog en snel. Deze grote vleermuis met een spanwijdte van 32 tot 40 centimeter heeft dan ook lange en smalle vleugels. De afstand tussen dagrustplaats en jachtgebied wordt in de regel in een snelle rechte vlucht afgelegd, op een hoogte van honderd meter of meer. Jachtplaatsen liggen meestal in open terrein, waar ze met snelle duiken op insecten jagen. De rosse vleermuis jaagt vooral boven water en moerassige gebieden, maar ook wel bij straatverlichting.


Dwergvleermuis in vlucht (foto: Hugo Willocx)

Zelf vleermuizen zien?
Wil je zelf eens vleermuizen zien? Ga dan na een warme dag rond zonsondergang eens lekker buiten zitten of rond wandelen. Dit kan in je eigen tuin, straat, wijk, park of nabij water. Eigenlijk kan het overal zolang het maar een groen plekje is waar het lekker warm wordt, bijvoorbeeld door luwte van bomen en gebouwen.

Om te weten met welke soort je te maken hebt, als je 's zomers in de avond naar de hemel kijkt en er zo'n fladderaar voorbij vliegt, hebben wij een zoekkaart gemaakt.

Ben je helemaal verknocht geraakt aan vleermuizen? Je bent niet de enige! Verspreid door het land zijn er verschillende vleermuiswerkgroepen die lokaal, regionaal, provinciaal of zelfs landelijk opereren. Kijk voor meer informatie over deze werkgroepen op de website van de Zoogdiervereniging.

Voor meer informatie over de vleermuissoorten kun je goed terecht op de website van de Zoogdiervereniging werkgroep VLEN.

Auteur: Glenn Lelieveld, Zoogdiervereniging